بازدید از کاخهای سلطنتی تهران، یکی از جذابترین بخشهای تهرانگردی برای علاقهمندان به تاریخ، هنر و معماری است. این کاخها نهتنها روایتگر بخش مهمی از تاریخ سیاسی ایران هستند، بلکه با معماری چشمنواز و تزئینات فاخر، فضایی منحصربهفرد برای عکاسی و ثبت لحظات بهیادماندنی فراهم میکنند.
از جمله مهمترین کاخهای سلطنتی تهران میتوان به کاخ گلستان، کاخ سعدآباد، کاخ نیاوران، کاخ مرمر و کاخ فرحآباد اشاره کرد. در ادامه، به معرفی یکی از شاخصترین آنها یعنی کاخ گلستان میپردازیم.
کاخ گلستان؛ میراث جهانی در قلب تهران
کاخ گلستان یکی از زیباترین و ارزشمندترین بناهای تاریخی ایران است که در خیابان پانزده خرداد و در ضلع شمالی میدان ارگ قرار دارد. این مجموعه تاریخی با وسعتی حدود ۴٫۵ هکتار، در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.
بنای اولیه کاخ در دوران شاه عباس صفوی و با نام «ارگ» ساخته شد. این مجموعه در دوره قاجار، بهویژه در زمان آقامحمدخان قاجار که تاجگذاری خود را در نوروز سال ۱۱۷۵ شمسی در این مکان انجام داد، اهمیت ویژهای پیدا کرد.
در دوران ناصرالدینشاه قاجار، کاخ گلستان دچار تغییرات اساسی شد. او که نخستین پادشاه ایرانی بود که به اروپا سفر کرد، با الهام از معماری غربی، ترکیبی هنرمندانه از معماری ایرانی و اروپایی را در این مجموعه به کار برد. کاشیکاریهای اروپایی، تصاویر اماکن دیدنی ایران و تزئینات متفاوت، نتیجه این تلفیق هنری هستند.
ایوان تخت مرمر؛ نماد شکوه فرمانروایی
ایوان تخت مرمر از قدیمیترین بخشهای کاخ گلستان است و نام خود را از تخت مرمر مشهور آن گرفته است. این تخت به دستور فتحعلیشاه قاجار و با استفاده از ۶۵ قطعه سنگ مرمر یزد ساخته شد و الهامگرفته از تخت حضرت سلیمان است.
بر روی تخت مرمر، مجسمههایی از فرشتگان و دیوان دیده میشود و اشعاری از ملکالشعرا در ستایش فتحعلیشاه بر آن حک شده است. این ایوان در گذشته محل شادباش گفتن شاهان قاجار به مردم در ایام نوروز و اعیاد رسمی بوده و تزئیناتی چون آیینهکاری، گچبری، منبتکاری و سنگتراشی، جلوهای باشکوه به آن بخشیدهاند.
تالار سلام؛ نخستین موزه ایران
تالار سلام در ضلع شمالغربی کاخ گلستان قرار دارد و از ابتدا با هدف ایجاد موزه ساخته شد. ناصرالدینشاه پس از بازدید از موزههای اروپا، تصمیم گرفت محل نگهداری هدایای پادشاهان خارجی را در این تالار بنا کند.
این تالار بزرگترین فضای کاخ گلستان بهشمار میرود و در گذشته محل برگزاری مراسم رسمی سلام شاهان بوده است. طراحی آن به همراه تالار آینه بر عهده صنیعالملک (حاج ابوالحسن معمارباشی) بوده و آثار ارزشمندی از جمله نقاشیهای کمالالملک در آن نگهداری میشود.
تالار آینه؛ جلوهای از هنر آیینهکاری ایرانی
تالار آینه در ضلع جنوبی کاخ گلستان قرار گرفته و همزمان با تالار سلام ساخته شده است. ۱۳ ارسی بزرگ با قوسهای زیبا که رو به باغ باز میشوند، فضای تالار را نورگیر و دلنشین کردهاند.
شهرت اصلی این تالار، علاوه بر آیینهکاریهای خیرهکننده، بهدلیل تابلوی معروف «تالار آینه» اثر کمالالملک است که تصویری دقیق از این فضا را به نمایش میگذارد.
تالار سفرهخانه؛ تالاری با روایتی متفاوت
تالار سفرهخانه که با نامهای تالار عاج یا تالار آج نیز شناخته میشود، از قدیمیترین تالارهای کاخ گلستان است. در این تالار دو عاج فیل نگهداری میشود و همین موضوع میتواند دلیل نامگذاری آن باشد.
از سوی دیگر، برگزاری مراسم غذاخوری در این فضا و اشاره سفرنامهنویسان به آن با عنوان «تالار گرسنهها»، نام «آج» را نیز توجیه میکند. یکی از آثار شاخص این تالار، تابلوی آبرنگ محمودخان ملکالشعرا است.
تالار برلیان؛ شکوه آیینه و نور
تالار برلیان با آیینهکاریهای هشتضلعی و گچبریهای نفیس، از بخشهای چشمنواز کاخ گلستان است. چلچراغهای این تالار هدیه الکساندر اول روسیه به فتحعلیشاه هستند.
در دوران ناصرالدینشاه، تغییراتی بهمنظور ترمیم بنا انجام شد و در دوره پهلوی، مهمانیهای رسمی دربار در این تالار برگزار میشد.
تالار الماس؛ درخشش معماری قاجاری
تالار الماس با مقرنسهای آیینهکاری شده و تزئینات ظریف، نمونهای برجسته از معماری دوره فتحعلیشاه قاجار است. این تالار از یک فضای اصلی و بخشهایی جانبی تشکیل شده که بهوسیله گوشوارهها و دهلیزها به یکدیگر متصلاند.
نقاشیهایی با موضوع شکار شاهان قاجار، دیوارهای تالار را زینت داده و در دوره ناصرالدینشاه نیز تغییراتی در ساختار آن ایجاد شده است.
کاخ گلستان کجاست؟
کاخ گلستان در خیابان پانزده خرداد تهران و در نزدیکی میدان ارگ واقع شده است.
قدمت کاخ گلستان به چه دورهای بازمیگردد؟
بنای اولیه کاخ به دوره صفوی و زمان شاه عباس اول بازمیگردد و در دوره قاجار گسترش یافته است.
چرا کاخ گلستان اهمیت جهانی دارد؟
بهدلیل ارزش تاریخی، معماری منحصربهفرد و تلفیق هنر ایرانی و اروپایی، این مجموعه در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.
کدام تالار کاخ گلستان معروفتر است؟
تالار سلام و تالار آینه از مشهورترین بخشها هستند که بهدلیل آثار هنری و معماری خاص، توجه بازدیدکنندگان را جلب میکنند.
آیا کاخ گلستان محل تاجگذاری شاهان بوده است؟
بله، تاجگذاری آقامحمدخان قاجار و همچنین رضا شاه و محمدرضا شاه پهلوی در این مجموعه انجام شده است.
بهترین زمان بازدید از کاخ گلستان چه موقع است؟
فصل بهار و پاییز بهترین زمان برای بازدید هستند؛ زیرا هوا مطبوعتر است و فضای باغ جلوه زیبایی دارد.
